|
|
|
 fot. Marek Holzman,
Cyganówka 1971
| 
wybitny poeta, pisarz, tłumacz, autor książek z dziedziny etnografii, historii sztuki i literatury. Z niezwykle bogatego dorobku Ficowskiego szczególnie ważna jest dla nas jego poezja przeniknięta duchem pogranicza, jego pionierska pasja poznania i spopularyzowania historii i kultury Cyganów w Polsce, jego wysiłek na rzecz przyswojenia językowi polskiemu kultury jidisz oraz pamięci o Szoa, a także odkrycia i zgłębienia tajemnic życia i twórczości Brunona Schulza.
Jerzy Ficowski - Człowiekiem Pogranicza |
|
 |
Cygański exlibris Jerzego Ficowskiego - drzeworyt Edwarda Czarneckiego, 1950 |
|
DARY PRZEKAZANE PRZEZ JERZEGO FICOWSKIEGO DO CENTRUM DOKUMENTACJI
    
Fot.1 Cygan Kelderasz z ok. 1925, fot. 2 "Cyganeczka z cygańską lalką" autorstwa J. Dorożyńskiego, 1963r., 3."Cyganka wróżąca" - pocztówka z ok 1910 r., fot. 4 Cyganka z dzieckiem z okolic Nowego Targu, ok. 1946-1947 r. autorstwa Bożeny Dodenhoff-Romanowskiej, fot.5 "Król Cyganów - Janusz Kwiek" w czasie koronacji w Warszawie, 1937r. ze zbiorów Archiwum Dokumentacji Mechanicznej
Jerzy Ficowski przekazał do biblioteki Ośrodka Pogranicze stare pocztówki o tematyce cygańskiej, XIX wieczne ryciny oraz fotografie z własnego archiwum a także fotografie, które stanowiły ikonografię książki "Cyganie w Polsce. Dzieje i obyczaje" |
|
 fot. Stanisław Woś
|
GABINET JERZEGO FICOWSKIEGO 
BENGORE
Czarne stworki wiszą w mojej gablocie jak pokraczna kolekcja jakichś larw i chrząszczy. Są różne, ale łączy je rodzinne podobieństwo diablego pomiotu. To bengore, diabełki cygańskie. Ich misją było - straszyć. Te demoniątka cudzego strachu sprawiały, że cygańska wróżka - ani trochę nie wierząc w ich złe moce - mogła zarabiać na życie. Znienacka wyciągała z kurzego jajka takiego wysłannika piekieł - ku przerażeniu wieśniaczki, właścicielki nawiedzonej kwoki - aby go za godziwą zapłatą zakopać o północy na cmentarzu...
Moje diabliki rodziły się przy mnie. Cyganka Kali w nadbużańskim sosnowym lesie ugniatała stworzycielskim gestem kawałek świecy czy wosku
Gabinet w Poznaniu
|
| "Cyganie polscy", "Cyganie na polskich drogach", "Demony cudzego strachu",
"Gałązka z Drzewa Słońca", "Pod berłem króla pikowego" |
| 
 | "Cyganie w Polsce". Dzieje i obyczaje
Wydawnictwo Inerpress, Warszawa 1989, Wydanie I
"... Książka ta jest rodzajem historyczno - etnograficznej monografii, zawiera plon kilkunastoletnich studiów cyganologicznych. W roku 1953 ukazała się pierwsza książkowa praca o Cyganach polskich, w której znalazły się szkice historyczne i obyczajowe, będące sumą mojej ówczesnej wiedzy na temat, gromadzonej w czasie odwiedzin leśnych obozowisk cygańskich i podczas wspólnych wędrówek z Cyganami...."
"Cyganie polscy" Szkice historyczno-obyczajowe
Państwowy Instytut Wydawniczy, 1953, Warszawa, wydanie I
|
| | "Gałązka z Drzewa Słońca"
Baśnie cygańskie z ilustracjami
Jerzego Srokowskiego
Wydawnictwo Skrzat, Kraków 2003, Wydanie VI
Potężny Król Słońca, dobre i złe Urmy, ptak Czarana, czy królowie Deszczu i Wiatru to tylko niektórzy bohaterowie niezwykłych i pięknych baśni cygańskich.
Wydanie III
Wydawnictwo Nasza Księgarnia 1982 |
|
|  | "Demony cudzego strachu" Wspominki cygańskie
Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza
Warszawa, 1986
"Po raz pierwszy tutaj opowiadam bez przemilczeń, w całej dramatycznej prawdzie niezwykłe dzieje Papuszy; pierwszy raz kreślę sylwetkę cygańskiego rozbójnika; pierwszy raz przedstawiam historię artystów cygańskich - osobliwy incydent z życia Michaja Burano i jeszcze osobliwszy, który się przydarzył piosenkarce Randii. Inne opowieści znane dotychczas z napomknień zaledwie, lub z pobieżnych relacji przedstawiam tym razem znacznie szerzej i inaczej." fragment "Od autora"
Demony cudzego strachu to swego rodzaju "galeria portretów", szereg autentycznych postaci, osobowości i wydarzeń przedstawianych w kontekście "cudzego strachu". . Więcej... |
|  | "Pod berłem króla pikowego" Sekrety cygańskich wróżb
Iskry, Warszawa 1990
"Pewna dziewczyna poddała się takim - pożal się Boże "czarom". Cyganka obiecała jej, że zobaczy pod zamkniętymi powiekami dokładny wizerunek swego przyszłego męża i dzieci, które będzie z nim miała, jeśli powiesi swoje ubranie, odwrócone na lewą stronę, w słonecznym miejscu, a smam położy się nago na tapczanie - z zawiązanymi oczami. Klientka posłusznie zastosowała się do instrukcji, a kiedy po pewnym czasie wrócili domownicy, zastali swą krewną nagą i z opaską na oczach, nie zastali zaś ubrań i innych wartościowszych przedmiotów, które zniknęły wraz z Cyganką". fragment książki |
| | 
JERZY FICOWSKI W CENTRUM DOKUMENTACJI KULTUR POGRANICZA
Filmy o życiu i twórczości
"Amulety i definicje, czyli szkic do portretu Jerzego Ficowskiego" reż Paweł Woldan, 1999 o filmie...
"Człowiek Pogranicza: Jerzy Ficowski" realiz. Andrzej Romańczuk, 1999
"Papusza", realiz. Ryszard i Maja Wójcik" o filmie... |
|
PAPUSZA I JEJ PIEŚŃ .
Zjawisko artystyczne, któremu na imię Papusza, zasługuje na uwagę już z tego powodu, że jest jedyne w swoim rodzaju i bez precedensu: Cyganka, która przewędrowała większą część swego życia i która układa i zapisuje w swym własnym cygańskim języku wiersze-pieśni. Istnieje wprawdzie pieśń cygańska, dzieło bezimiennej ludowej twórczości, ale nie znaliśmy nigdy - w ciągu pięciu stuleci cygańskich wędrówek w Polsce - świadomego twórcy, piewcy koczujących taborów, poety-Cygana, którego imię byłoby znane i przetrwałoby w zbiorowej pamięci.
Ze wstępu Jerzego Ficowskiego do "Papusza. Lesie, Ojcze Mój. Wiersze" |
 |
| TŁUMACZENIA BAŚNI CYGAŃSKICH
      |
| ROZMOWY O CYGANACH ROMACH Z JERZYM FICOWSKIM 
"Żywot człowieka pogranicza" z Jerzym Ficowskim rozmawia Marcin Niemojewski
A kiedy pojawiły się fascynacje światem cygańskim i żydowskim? Co Pana inspirowało do podjęcia tych bardzo już "pogranicznych" tematów?
- To także były zupełnie odmienne sprawy i odmienne motywacje. Cyganie zaintrygowali mnie swoją, że tak powiem, tajemniczością, językiem, którego nie zna nikt, pozorami zewnętrznymi, które są bardzo odległe od tego, co się mieści w istocie. O tym wszystkim nikt nie był w stanie mnie poinformować, nie mogłem znaleźć żadnych opracowań, chociaż gdzieś na Zachodzie istniała literatura naukowa na ten temat. W polskiej etnografii o Cyganach było głucho. Jeśli więc jest jakieś podobieństwo w moich zainteresowaniach Cyganami i Żydami to takie, że - strach powiedzieć - w pewnym momencie zarówno jedni jak i drudzy postawili mi pytanie: co ja wiem o tych ludziach, którzy właściwie przestali istnieć, a mam tu na myśli fizyczną zagładę. Oczywiście wtedy, kiedy to pytanie dotarło do mnie po raz pierwszy, można było ratować człowieka, ale nie rozpoczynać studia nad kulturą tych narodów. Więcej
|
|
|
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)