Almanach sejneński

                Jeszcze trwał remont Starej Poczty, kiedy zaczęliśmy spotykać się w gronie rady Domu Pogranicza, złożonej z mieszkańców Sejneńszczyzny, Litwinów i Polaków. To wtedy zrodził się pomysł stworzenia pisma, które zajęłoby się naszymi sprawami w szerokiej perspektywie historycznej i kulturowej, pisma zatroskanego o losy polskie i litewskie, ale także o pamięć naszych Żydów, staroobrzędowców, ewangelików i innych mieszkańców, którzy wnieśli swoją cegiełkę do wspólnego dziedzictwa tej ziemi.

Chodziło o pismo robione własnymi, miejscowymi siłami, nie stroniące od poruszania spraw trudnych z przeszłości i rejestrujące istotne wydarzenia współczesne. Przede wszystkim jednak czuliśmy potrzebę stworzenia pisma dialogu, dzięki któremu zaczniemy przecierać pozarastane ścieżki, prowadzące do różnych przestrzeni naszego wspólnego życia. Te przestrzenie, niczym pojedyncze pokoje w rodzinnym domu, stały się osobne, czasem odizolowane, zamknięte, zabarykadowane, zapomniane, zagubione, zrujnowane... i dla współczesnych mieszkańców, sąsiadów i dziedziców, nieprzystępne, niedostępne, niepojęte, obce...

Wiele przyczyn złożyło się na taki stan rzeczy: historyczna zawierucha XX wieku, bratobójcze walki, sąsiedzkie konflikty, ale także ideologie nacjonalistyczna i komunistyczna, także uprzedzenia, niewiedza, bariera nieznanego języka, lobotomia – zatarcie pamięci. W rezultacie nasza świadomość historyczna, nasza pamięć i nasze życie społeczne przypominają ów dom rodzinny z pozatrzaskiwanymi drzwiami do pokojów, z których tylko niektóre są przez nas zamieszkane.

A przecież obok tego wszystkiego i na przekór knowaniom Historii, zawsze w nas była ciekawość inności sąsiedniego pokoju, pasja odkrywania tajemnicy i poznania nieznanego, pokusa przełamywania tabu, szacunek okazywany spotkanemu w korytarzu czy na schodach wspólnego domu, tradycja zapraszania w gościnę do swojego pokoju innych, wreszcie miłość, która nie pojmuje logiki zamkniętych drzwi. Żyjąc osobno, żyliśmy jednocześnie w dialogu, czego nigdy nie zrozumie ten, komu obcy jest duch pogranicza.

Krzysztof Czyżewski, „Almanach sejneński”, tom I, Notatnik redaktora

Almanach Sejneński" to pierwsze od wielu lat, po znakomitych "Materiałach do dziejów ziemi sejneńskiej" wydawnictwo traktujące  tak szeroko, o dziedzictwie i współczesności Sejn i Sejneńszczyzny. Publikacja poświęcona jest sprawom wielokulturowej przeszłości regionu, tradycjom bogatego sąsiedztwa. Pierwszy tom ukazał się w 2003 roku, obecnie trwają prace nad 5 tomem „Almanachu sejneńskiego” W skład redakcji rocznika wchodzą historycy, działacze społeczni, literaci ze strony zarówno polskiej, jak i litewskiej. Na stałe z Almanachem współpracują: Stanisław Buchowski, Piotr Dapkiewicz, Grzegorz Domosławski, Wojciech Domosławski, Anetta Ejdulis, Józef Sygit Forencewicz, Andrzej Gryguć, Czesława Jasionowska, Jerzy A. Nazaruk, Marta Palewicz, Eugeniusz Pietruszkiewic, Teresa Rugienis-Witkowska, Irena Anna Staniewicz, Algis Uzdila, Piotr Gintaut Witkowski.

Redaktorem naczelnym rocznika jest Krzysztof Czyżewski.

Wiesław Szymański – poeta i dziennikarz, w swojej recenzji Almanachu napisał:
            „Trzymam w ręku opasłe, liczące blisko 500 stron tomisko dużego formatu – i nie mogę się oprzeć wrażeniu, że tej i takiej książki Sejny i ziemia sejneńska potrzebowały już od dawna. Na pewno od początku działalności Fundacji Pogranicze i Ośrodka „Pogranicze sztuk - kultur – narodów”.
            I być może potrzebowały bardziej, niż świetnej bądź co bądź serii Meridian, bardziej – niż festiwalu Camera pro Minoritate, może nawet bardziej – niż wszystkich imprez związanych z przyznawaniem tytułu Człowieka Pogranicza.
            Dopiero ta księga – Almanach Sejneński - ukazująca niezwykle bogatą historię tej ziemi - uzasadnia niejako i tłumaczy genezę wszystkich działań, przedsięwzięć i zdarzeń sygnowanych nazwą Pogranicze.
            Wartość tego niezwykłego wydawnictwa wyznaczają trzy perspektywy – historyczna, kulturowa i pokoleniowa. (...) Między dawnymi a nowymi laty są tylko i aż ludzie. Między historią a przyszłością jest teraźniejszość – i my – obowiązkiem których jest o historii pamiętać, a przede wszystkim ją znać.
            Almanach sejneński jest znakomitą lekcją historii. Warto było czekać na niego tak długo”

Wiesław Szymański, MUZA, 18.04.2004

W 2008 roku ukazał się 4 tom "Almanachu Sejneńskiego".

W dziale  ANNO DOMINI omówione zostały przez Józefa Sygita Forencewicza lata 1919–1920 na Sejneńszczyźnie, Tadeusz Radziwonowicz przywołał postać Generała Mieczysława Mackiewicza, Bartosz Nazaruk przygotował materiał na temat śmierci papieża Jana Pawła II
a Wojciech Domosławski podzielił się osobistą refleksją ze  spotkania ze zmarłym 2005 roku  Janem Nowakiem-Jeziorańskim

NOTATNIK HISTORYCZNY przywołał czas historyczny Sejneńszczyzny: Anetta Ejdulis -  osadnictwo w dorzeczu Marychy, Andrzej Gryguć- osadnictwa ziem powiatu sejneńskiego
w drugiej połowie XVI i pierwszej połowie XVII wieku,  Agata Szkopińska, Monika Waryszak-  ewangelików zamieszkujących Sejneńszczyznę na przełomie wieków XIX i XX , Eugeniusz Pietruszkiewicz -  los rodzin litewskich zsyłanych w okresie okupacji na Litwę, Irena Staniewicz- Sejny w okresie okupacji hitlerowskiej, Sławomir Moćkun -cmentarze sejneńskie do 1939 roku

NOTATNIK LITERACKI zamieścił  przygotowaną przez Józefa Sygita Forencewicza:  biografię ksiądza Antanasa Tatarė oraz spisany przez Algis Uzdila portret Vincasa Mykolaitisa-Putinasa. W notatniku znalazły się również wiersze Janiny Osewskiej, Lajmutė Aldony Oszkinis  a także Antoniego Matuszkiewicza
Krzysztof Czyżewski zamieścił kolejną część „Księgi Drogi” Czesława Miłosza

NOTATNIK KULTURALNY to: Joanna Ostaszewska-Nowicka: Krzyże litewskie i białoruskie; Beata Mróz: Artysta fałszerz – historia Ignacego Juliana Ceyzika; Izyda Srzednicka-Sulowska: Interesuje mnie świat odchodzący; Dorota Fiećko, Bogusława Borowska: Trzej starcy

Po raz pierwszy pojawił się NOTATNIK ŻEGARSKI, w którym  Piotr Dapkiewicz przygotował materiał  o toniach jeziora Gaładuś, wysiedleńcach ze wsi Sztabinki
a także przedtawił portret zamieszkujących  Siedem sióstr

MIĘDZY POKOLENIAMI to zebrany zbiorowy pamiętnik Sejneńszczyzny. Opowieścią o swoim życiu, a także dziadków i rodziców dzielą się Maria Dąbrowska,  Stefania Sofronow Leokadia Dąbrowska, Władysław Dąbrowski i Czesława Jasionowska

Eugeniusz Pietruszkiewicz: Z Bubel do Troicka
Algis Uzdila: Jonas Pajaujis

PORTRETY
Artur Ochał: Podpułkownik Michał Osmola, ostatni dowódca batalionów Korpu-su Ochrony Pogranicza „Suwałki” i „Sejny” 501
Stanisław Buchowski: Wacław Zawadzki

NOTATNIK RECENZENCKI
Janina Osewska: Czas bezpowrotny i światło
Andrzej Gryguć: Leksykon kultury litewskiej
Andrzej Gryguć: Kultura Litwy i Polski w dziejach. Tożsamość i współistnienie
Andrzej Gryguć: Kultura Wielkiego Księstwa Litewskiego. Analizy i obrazy

Więcej w dziale Oficyna>Almanach Sejneński