Człowiek pogranicza - Tomas Venclova

W roku 2001 tytuł "Człowieka pogranicza" otrzymuje Tomas Venclova. Josif Brodski nazwał go kiedyś "synem trzech literatur, i to synem wdzięcznym", mając na myśli fakt, że posiada on - a może prawdziwiej byłoby powiedzieć: ocalił dla siebie - aż trzy języki ojczyste: litewski, rosyjski i polski. Venclova, na przekór spustoszeniom dokonanym w XX wieku przez nacjonalizm i komunizm, pozostał prawdziwym obywatelem Wilna, walcząc o zachowanie tradycji międzykulturowego dialogu, na której to fundamencie zostało osadzone to niezwykłe miasto. Narażając się na szykany czy to ze strony władz czy narodowej większości, sięgał po pióro w obronie słabszych, zapomnianych, pozostających w mniejszości, niesłusznie oskarżanych. Nie mało go kosztowało bycie dobrym sąsiadem dla środkowo i wschodnioeuropejskich dysydentów, dla Polaków, Żydów, żołnierzy Armii Krajowej, Rosjan, mniejszości narodowych, wyznawców innych religii. Razem z Czesławem Miłoszem - na gruncie paryskiej "Kultury", a potem już młodych demokracji w naszych krajach - odbudowywał zerwany polsko-litewski most. Swoją pracę naukową historyka i badacza literatury poświęcił w dużej mierze sąsiedzkim pobratymcom, dziełu Aleksandra Wata, Maryny Cwietajewej oraz innych pisarzy rosyjskich i polskich. Na uniwersytetach amerykańskich wykładał zarówno literaturę rosyjską jak i polską. Spod jego pióra wyszło wiele znakomitych przekładów z tych literatur na język litewski. Przede wszystkim jednak Venclova jest znakomitym poetą, obecnym w Polsce dzięki doskonałym tłumaczeniom Stanisława Barańczaka. Ta współpraca - trwająca od lat na gruncie "Zeszytów Literackich" - dwóch poetów, dysydentów i emigrantów to jeszcze jedno świadectwo wspólnoty losów jaką zawiązuje swym życiem i twórczością "Człowiek pogranicza", Tomas Venclova.

W dniach 31 sierpnia - 2 września 2001 roku w Domu Pogranicza i Białej Synagodze w Sejnach oraz w Klasztorze Wigierskim, zorganizowane zostanie przez nas spotkanie, którego gościem honorowym będzie Tomas Venclova. Do uczestnictwa w nim zaproszeni zostali przyjaciele i badacze twórczości "Człowieka pogranicza" m.in. z Litwy, Rosji, Izraela, Stanów Zjednoczonych i Polski. Wydarzeniu towarzyszyć będą wieczory poetyckie, koncert, wystawa, spektakl teatralny i projekcje filmowe oraz konferencja zatytułowana "Tomas Venclova - poeta wobec historii i dialogu międzykulturowego Europy Środkowo-Wschodniej".

Przemówienie Tomasa Venclovy wygłoszone podczas uroczystości przyznania mu tytułu "Człowieka pogranicza"

Tomas Venclova - człowiek z innej strony esej Krzysztofa Czyżewskiego

Książka wydana przez Wydawnictwo "Pogranicze": Tomas Venclova "Eseje"; fragment książki - esej Wilno: Mit podziału a mit związku

Fotografie z projektu

Artykuły prasowe:
- Venclova ponadgraniczny Urszula Pietroczuk - "Gazeta Wyborcza", 1-2.09.01
- Słoiku, otwórz się rozmowa z Tomasem Venclovą - "Gazeta Wyborcza", 1-2.09.01
- Syn trzech literatur Elżbieta Południk - "Rzeczpospolita", 1.09.01