 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|
||||
FORUM |
 NUMER 5 nakład wyczerpany |
|||
KRASNOGRUDA wiosna'96 Wiosenny numer (nr 5), wydawanego przez Ośrodek "Pogranicze - sztuk, kultur, narodów" w Sejnach, kwartalnika "Krasnogruda" poświęcony został w całości Pradze. To po numerze jesiennym (nr 52) "Zeszytów Literackich" drugie tak interesujące wydawnictwo podejmujące kulturalny fenomen tego wspaniałego, magicznego miasta. Numer otwiera stylizowany plan starego śródmieścia Pragi z zaznaczonymi miejscami, w których żyli lub żyją wielcy pisarze: Jaroslav Seifert, Vladimir Holan, Vitezslav Nezval, Vaclav Havel, ale także Franz Kafka, Reiner Maria von Rilke i Maryna Cwietajewa. O duchu Pragi i mieszkających w nim twórcach pisze w błyskotliwym felietonie "Praga - miasto polemiczne" Josef Kroutvor. Kroutvor pisze w numerze ponadto o mniej znanych kubistycznych budowlach Pragi w szkicu "Praga, miasto ostrych krawędzi", a także o głośnej - i przez lata zakazanej w Czechosłowacji - książce włoskiego eseisty Angello Marii Ripellino "Praga magiczna". Nie sposób nie zgodzić się z nim, gdy dochodzi do wniosku "Praga magiczna -to temat, który nie opuszcza miasta, trwa nadal. Czasami wydaje się, że nie ma już w nim niczego do odkrycia, niczego, co mogłoby zaskoczyć, ale nagle objawia swoje nowe oblicze". Obszerne opowiadanie Rilkego "Król Bohusz" w przekładzie Małgorzaty Zemły, szkic Johannesa Urzidla "11 czerwca 1924" w tłumaczeniu Barbary L. Surowskiej i nowela Josefa Skvorecky'ego "Historia Kukułki" przełożona przez Jana Stachowskiego zostały zilustrowane rzadkiej urody fotogramami Josefa Sudka, reprodukcjami graffiti (doskonałe "Cztery twarze Franza Kafki") i archiwalnymi zdjęciami z przełomu wieków. Zwracają także uwagę ilustracje do artykułu Simche Keller-Skowrońskiego i Małgorzaty Burzyńskiej-Keller o żydowskiej dzielnicy Pragi - legendarnym Josefowie i o związkach polskich Żydów z Pragą. Pamięci praskich Żydów poddanych eksterminacji podczas II wojny światowej, poświęcona jest wstrząsająca proza "Terezińskie rekwiem" Josefa Bora. Praga była miastem wielu narodów i kultur, w latach 1921-1945 stała się schronieniem dla rosyjskich i ukraińskich emigrantów, którzy po rewolucji październikowej właśnie nad Wełtawą znaleźli azyl. Wyczerpująco piszą o tym w odkrywczym artykule Marzin C. Putna i Bohdan Zilynskyj. W rozdziale "Zaułek literacki" pomieszczono wybór wierszy Vitezslava Nezvala, Jaroslava Seiferta, Vladimira Holana, Miroslava Holuba w przekładach Zbigniewa Macheja, Józefa Waczkowa i Jacka Illga. Ponadto wiersze samego Macheja i piękny liryk młodego poety z Gdańska, Wojciecha Wencla "Praga". Praską prozę reprezentują Karol Sidon i Daniela Hodrova. Osobny blok poświęcony twórczości Jirziego Kolarza, poety i plastyka. W innej części numeru znajdziemy także poezje Michala Ajvaza w przekładzie Leszka Engelkinga oraz wiersze i piosenki Karela Kryla w tłumaczeniach Renaty Putzlacher. Praga fascynuje poetów, malarzy i kompozytorów, bowiem jest miastem o wielu twarzach - mamy Pragę romańską, gotycką, barokową, modernistyczną, a Biserka Rajcić przekonuje, że także Pragę surrealistyczną. Młody pisarz Jachym Topol interesująco rozprawia o współczesnej Pradze, o jej undergroundzie, natomiast Raymond Rehnicer zastanawia się nad Pragą widzianą jako światowa metropolia. Podczas gdy niemal wszystkie wielkie miasta straciły indywidualność, Praga "przez cały okres totalitaryzmu zachowała swoje charakterystyczne oblicze. Powstaje jednak pytanie, czy potrafi obronić się przed obecnym glajchszaltowaniem w imię pieniędzy" - zastanawia się eseista, podejmując tym samym całkiem współczesne problemy tego miasta. Te właśnie, najbardziej aktualne kwestie społeczne i polityczne omawiają Timothy Garton Ash i Vaclav Havel. J.D. 
Praga: Misteria i mizeria "Niektóre rzeczy pasują do siebie i dobrze się znoszą, a inne nie. Więc musisz te, które się nie znoszą, pozostawić tak długo obok siebie, abyś się przyzwyczaił do nich, one zaś do ciebie i do siebie samych. To szczególna mistyka, ale tak to jest. Do rzeczy trzeba mieć jakiś stosunek, by one, dzięki temu, potrafiły się odnaleźć" (Jirzi Kolarz, "Odpowiedź"). Kolarz, poeta, plastyk i teoretyk sztuki, zainspirował kilka pokoleń czeskich artystów. Zdaje się, że i redaktorzy najnowszego, praskiego numeru kwartalnika "Krasnogruda" (który przynosi m.in. fragmenty cytowanej powyżej książki) wzięli sobie do serca jego nauki. Pokaźnych rozmiarów kajet wypełniają bowiem - w przeciwieństwie do poświęconych Pradze "Zeszytów Literackich" z jesieni ub. roku - teksty ukazujące stolicę Czech nie tylko jako miasto mitów literackich, lecz także rzeczywiste miejsce na ziemi. Poczesne miejsce zajmują wśród tych tekstów eseje Josefa Kroutvora, zaniedbywanego dotychczas przez polskie periodyki znawcy Pragi. Różne jej oblicza wyłaniają się także z poetyckich i prozatorskich fragmentów utworów znanych u nas - jak Josef Szkvorecky, Karol Sidon, Karel Kryl - jak i tych, którzy są nam jeszcze znani słabo albo wcale: Jachym Topol, Michal Ajvaz, Daniela Hodrova. Legendę swojego miasta współtworzyli prażanie różnych nacji. Trudne współżycie Czechów, Niemców i Żydów zakończyło się podczas ostatniej wojny. Po utworzeniu w 1939 r. Protektoratu Czech i Moraw prascy Żydzi zostali wysiedleni do getta w Terezinie. Byli wśród nich znakomici muzycy i kompozytorzy. W Theresienstadt otrzymali instrumenty, gdy władze niemieckie postanowiły wykorzystać ich pasję do potrzeb propagandy. Oklaskujący ich przedstawiciele Czerwonego Krzyża nie podejrzewali, że artyści dwa dni po koncercie wyruszą do Oświęcimia. Tę historię przypominają Josef Bor i Albrecht Dumling. Praga widziana oczyma "obcych" wyłania się z tekstów poświęconych praskim Żydom (Rilke, Urzidil, Kafka, prascy rabini), jak i rosyjskim (Cwietajewa, Jakobson) i ukraińskim emigrantom. A także dzisiejszym praskim "tułaczom" - Romom i Wietnamczykom, których życie w tym mieście niewiele ma wspólnego z opiewaną przez "pragofilów" nadwełtawską idyllą. Tylko Słońce ma ponoć prawo do swoich plam. Lecz ma je chyba i Praga, kokietująca przybyszów zamierzchłymi misteriami, na co dzień żyjąca tą samą co inne metropolie wielkomiejską mizerią. ALEKSANDER KACZOROWSKI
"Krasnogruda" nr 5 Pismo z podtytułem "Narody - Kultury - Małe ojczyzny Europy Środkowo-wschodniej". Znakomity periodyk ukazujący się w Sejnach, budujący i odbudowujący mitologię i mistykę naszej części Europy, ukazujący całe jej bogactwo, zagmatwane i niełatwe piękno. Nie mam zamiaru udawać w moim omówieniu chłodnego obiektywizmu, gdyż do "Krasnogrudy" mam stosunek entuzjastyczny i każdy numer czytam praktycznie od deski do deski - za co pismo odwdzięcza mi się arcyciekawą treścią, fascynującymi odkryciami etnohistokulturowymi oraz kolorowymi snami. W muzyce reggae jest kierunek określany jako "roots" i właśnie określenie "korzenie" idealnie pasuje do treści i kierunku ideowego "Krasnogrudy".
MARCIN KORNAK
|
||||
