"Wiersze" Maraiego / Krzysztof Lisowski w "Kwartalniku Artystycznym"

Krzysztof Lisowski "Márai poeta". Niewiele osób, znających nawet nieźle prozę i memuarystykę Sándora Máraiego,wie, że bywał także poetą – na początku swojej drogi twórczej, jako młody adept pióra w rodzinnej Kassie (Koszycach) i nieczęsto później, do niewielu czytelników zapewne dotarła wiadomość, że za sprawą edycji wydawnictwa Pogranicze i inicjatywy tłumacza Jerzego Snopka z częścią lirycznej twórczości autora Żaru możemy się obecnie zaznajomić.


Warto zapoznać się ze wstępem tłumacza do tego dwujęzycznego, węgiersko-polskiego, szczupłego wyboru. Pisze Snopek, o czym wspominałem na tych łamach przy omawianiu innych utworów Węgra, o fenomenie światowej – i to głównie pośmiertnej (pisarz popełnił samobójstwa w USA w 199 roku – sławy tego pisarza. O rozprzestrzenianiu się wiedzy o jego ogromnym, zróżnicowanym dorobku, o fascynacji i trafnej przepowiedni Herlinga-Grudzińskiego, który przewidział popularność tego pisarstwa. Pewien passus wstępu Snopka domaga się delikatnej polemiki; pisze – „Dopiero na fali trumfów światowych zajaśniały (utwory pisarza – pm.) w naszym kraju”. Wydaje mi się, że wiedza o sukcesach zagranicznych, poczytności tych dzieł to jedno, a rzetelna praca i determinacja trojga naszych tłumaczy – Teresy Worowskiej, śp. Feliksa Netza i Ireny Makarewicz – ich nadzwyczajna kompetencja i wierność dla tego pisarstwa to główny powód, dla którego od kilkunastu lat obcować możemy z około dwudziestoma przekładami i ich wznowieniami utworów Máraiego.

Wielki Węgier debiutował jako poeta w wieku lat osiemnastu, wydał książeczkę wierszy, od razu zwracając na siebie uwagę jednego z najwybitniejszych poetów węgierskich Dezső Kosztolányiego. Pisywał potem wiersze rzadko, kiedy w jego życiu pojawiały się przełomowe zdarzenia, znaczące okoliczności – a więc: emigracja i bolesne odczucia uchodźcy, śmierć ojca i maleńkiego synka, rewolucja węgierska 1956 roku, przypływy nostalgii na różnych przystankach emigracyjnej tułaczki. Wtedy widocznie żadna z form ulubionych, pozostających na stałe w repertuarze pisarza, nie wystarczała, aby oddać w skrócie intensywne uczucia, traumatyczne doznania, tęsknotę za ojczyzną i czasem przeszłym własnego życia.

W wyborze pod tytułem Wiersze możemy się zapoznać z 27 tekstami i cyklami utworów poety. Szkoda, że tłumacz i wydawca nie zadbali o to, aby datować poszczególne wiersze, bo łatwiej byłoby przyporządkować czytelnikowi, przynajmniej niektóre, do etapów życia i emigracyjnej wędrówki ich autora.

Już pierwszy dłuższy tekst, nostalgiczny, pisany klasycznymi, rymowanymi dystychami, Cassovia, mówi ciepło i wzruszająco o rodzinnym mieście, domu, znajomych, innym czasie, widzianym z pewnego oddalenia:

(…)

Po smakach, woniach, barwach zostało wspomnienie,

Tylko jakieś pijane, podłe omamienie.

 

I boisz się wychylić za parapet wieży,

W której żyjesz, wiesz dobrze, że tam w dole leży

 

Jak w upiornym lamusie, między odpadami,

Szereg najdroższych istot, tłum pamiątek za nim;

 

Z daleka błyszczą trupio ich oblicza sine,

Już straszna pleśń porasta tę starą rycinę,

 

Pleśń lat uciekających, która wszystko toczy.

Już giną w niepamięci mych przyjaciół oczy.

 

Z utraconego miasta zostały pozory;

O tym mówi ten stary, naiwny drzeworyt.

 

A trzeba pamiętać, że większa część dorosłego, pisarskiego życia uchodźcy z Kassy przebiegała za granicą, najpierw na  emigracji po węgierskiej rewolcie 1919 roku, potem po drugiej wojnie światowej, kiedy autor Wyznań patrycjusza nie wrócił już do zmienionej i okrojonej ojczyzny. Pisze o okolicznościach tego drugiego wygnania jedna ze wspomnianych zasłużonych tłumaczek, Teresa Worowska:

„Codzienność i wszechobecność terroru, liczne przykłady kolegów pisarzy, którzy ‘sprzedali się’ systemowi, doprowadziła Máraiego do wniosku, że wkrótce niemożliwe będzie tu nie tyle dalsze pisanie, co po prostu – milczenie. (…)

W 1948 roku niemal cudem znów udało mu się dostać paszport na międzynarodowe spotkanie pisarskie, na które był zaproszony z żoną. Tym razem pozostali już na Zachodzie. Po krótkim pobycie w Genewie wyjechali do Neapolu…”

I po raz drugi nie umiem zgodzić się z Jerzym Snopkiem, piszącym w konkluzji wstępu:

„Mimo to nieczęsto wychodziły spod jego pióra utwory wybitne, choć kilka przejmujących wierszy napisał. Jego poezja jest raczej dramatem racji moralnych i rozpoznań intelektualnych (…). Cechuje ją na ogół retoryczność, zawsze górująca nad ‘malarskim’ obrazowaniem i tylko sporadycznie ustępująca miejsca czemuś, co zwykło się określać jako prostotę wyrazu”.

Ja jednak w tej, zgódźmy się, „niedzisiejszej” liryce widzę w wielu miejscach niezwykłe asocjacje, pewien odcień ironii i humoru, i kunszt, pomysłowość i niezwykły sensualizm niektórych realizacji, jak choćby przytoczonego niżej erotyku (jednego z cyklu Sonetów manhattańskich):

 

Twe ciało jak tajna mapa, promyk w jaskini,

I jak toskańskie wzgórza twe piersi gołe,

Ciemnoniebieskie oczy – okna w germańskiej świątyni,

Gotyckie awantury za twoim czołem.

Biodra falują niczym brzegi w Bretanii,

Lędźwie stają się drżącym, prącym wodospadem,

Pulsują nieustannie jak wody Szwajcarii,

A łono się otwiera jak Neapol latem.

Twój brzuch jest jak madziarski snop pszenicy,

Obiekt pożądań i miłości,

W czerwcu dojrzewa do białości,

Pachnący, bujny, smakowity.

Tyle ziem i wód tyle przemierzyłem dotąd

I teraz cię poznaję:

                             Ty jesteś Europą.

 

 

Sándor Márai: Wiersze, wybrał, przełożył, opracował i wstępem opatrzył Jerzy Snopek; Wydawnictwo Pogranicze, Seria Meridian, Sejny 2016     

Nota ukazała sie w "Kwartalniku Arystycznym" 93/2017

Strona internetowa czasopisma http://www.kwartalnik.art.pl/

Kup "Wiersze" Sándora Máraia w księgarni internetowej Pogranicza


Komentarze:

Dodaj swój komentarz:

Imię i nazwisko:*

Adres e-mail:*

Treść:*

ładowanie...

Kod z obrazka:*

 

 pola oznaczone * są wymagane

Koncert Davida Krakauera z Orkiestrą Klezmerską Teatru Sejneńskiego

Oferta edukacyjna

Szukaj

Loading

Wydarzenia pogranicza na stronie 

  

 Administrator strony Pogranicza
(Na ten adres prosimy pisać w razie ewentualnych problemów związanych z funkcjonowaniem nowej strony, jak również zadawać pytania dotyczące odnajdywania treści z jej poprzedniej wersji. Postaramy się udzielić Państwu wszelkiej możliwej pomocy)

administrator@pogranicze.sejny.pl

Darowizny uzyskane przez Fundację Pogranicze

W związku z otrzymaniem darowizn, na podstawie art. 18 ust. 1f, pkt 2 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397, ze zmianami), Fundacja Pogranicze podaje do publicznej informacji, że łączna kwota uzyskana z tego tytułu w okresie od 01.01.2015 r. do 31.12.2015 r. wyniosła 101.752,93 zł (słownie: sto jeden tysięcy siedemset pięćdziesiąt dwa złotych 93/100).

W 2015 roku Fundacja uzyskała również:
kwotę 11.416,40 zł w formie wpłat z 1% podatku oraz 110,00 zł w formie zbiórki publicznej.

Otrzymane darowizny Fundacja Pogranicze w całości przeznaczyła na realizację statutowych działań kulturalnych i edukacyjnych.

Towarzystwo Inwestycji Społeczno – Ekonomicznych S.A. w Warszawie udzieliło nam pożyczki na zamknięcie inwestycji oraz pomogło zorganizować montaż finansowy przy współpracy z Polskim Bankiem Spółdzielczym w Ciechanowie dla zapewnienia pełnej płynności przy prowadzeniu inwestycji związanej z rewitalizacją zabytkowego kompleksu dworskiego w Krasnogrudzie, w którym powstaje Międzynarodowe Centrum Dialogu.

www.tise.pl

Informacja o plikach cookies

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.